هوا لازمة حیات است و نیاز به آن بیش از آب و غذاست، در اهمیت هوا همین بس که آدمی می تواند بدون غذا چند روز یا چند هفته زندگی کند ولی بدون هوا چند دقیقه بیشتر نمی تواند زنده بماند. کره زمین بوسیله قشری از هوا که جوّ نامیده می شود احاطه گردیده، وجود این قشراز هوا برای انسان، حیوان و گیاه شرط لازم زندگی است.هوای اطراف زمین علاوه بر اینکه به منزله پوششی است که از سرد و گرم شدن بیش از اندازه و سریع زمین جلوگیری می کند، موجودات زنده زمین را از اشعة مستقیم سوزان خورشید. اشعه کشنده فرابنفش، اشعه ایکس و اشعة کیهانی محافظت می کند. ترکیبات اصلی هوا شامل گاز های ازت، اکسیژن، آرگون، آنیدریک کربنیک (دی اکسید کربن) می باشد که مجمو عاً 99/99 درصد هوا را تشکیل می دهند. طبیعت همه چیز خود را با نظم خاصی بوجود آورده است و بدون دخالت انسان این نظم و ثبات پایدار خواهد ماند، اما انسان با دخالت خود این ثبات و خود تنظیمی را به هم می زند. طبیعت خود به خود تا حدی می تواند آلودگی هوا را تصفیه کند، ولی اگر آلودگی به حدی رسید که قادر به هضم و یا بازیابی آن نشد آلودگی پیش خواهد آمد. تعریف آلودگی هوا: آلودگی هوا به این صورت تعریف شده است که هر جسم خارجی که وارد هوا شود و هر عاملی که نسبت معمولی مواد تشکیل دهنده هوا را تغییر دهد به طوری که مقدار آنها در طی زمان باعث خسارت به حیات انسان، حیوان و گیاه گردد. مواد آلوده کنندة هوا ممکن است مقدارشان در هوا به اندازه ای نباشد که محسوس گردد و یا تأثیری بر جا بگذارد،ازاین رو سازمانهای محیط زیست و بهداشت کشور های مختلف تعاریفی برای آلودگی هوا در ارتباط با تأثیرشان بر انسان حیوان، گیاه و بلاخره آثار و ابنیه وضع کرده اند. آلودگي هوا عبارت است از وجود يك يا چند آلوده كننده در هواي آزاد به آن مقدار ، مدت ، و وي‍‍‍ژگي ها كه براي انسان ، گياه يا حيوان خطرناك بوده وبراي اموال مضر ويا به طور غيرقابل قبولي مختل استفاده ي راحت از زندگي واموال گردد. با توجه به تعريف فوق نوع ، كميت ، ويژگي ها وزمان تماس در تاثير آلوده كننده ها بر انسان ومحيط اهميت پيدا ميكند. اگر به تركيب طبيعي هواي تميز وخشك نزد يك سطح دريا كه از 09/78 درصد ازت ، 94/20 درصد اكسيژن ، 93/0 درصد آرگن ، 0318/0 درصد دي اكسيدكربن ومقادير ناچيز گازهاي ديگر تشكيل شده ، توجه نماييم مشخص ميگردد كه آلاينده هاي مهم نظير منواكسيد كربن ، ذرات معلق ، هيدروكربورها ، اكسيد هاي گوگرد بخصوص انيدريد سولفورو ، اكسيد هاي ازت ، ازن و... جزء تركيب هاي طبيعي هوا محسوب نمي شوند و وجود آنها در اتمسفر نتيجه پيشرفت تكنولو‍ژي ، توسعه صنعتي ، افزايش جمعيت ،ازدياد مصرف منابع انرژي و... مي باشد. از طرف ديگر با توجه به مصرف روزانه ي انسان از هوا ، غذا ، آب ، مشخص مي گردد كه نياز به هوا چندين برابر آب وغذاي مصرفي است وهمين امر روشن مي نمايد كه چرا مساله ي آلودگي هوا از اهميت ويژه اي برخوردار است وچرا بايد غلظت آلوده كننده هاي هوا در مقايسه با آلودگي غذا يا آب لااقل به همان نسبت يا كمتر باشد. عوامل جوي موثر در آلودگي هوا، پخش وانتشار آلاينده هاي هوا تابع شرايط جوي جغرافيايي محل مي باشد.گاهي اوقات شرايط جوي در پخش آلوده كننده ها موثر بوده وشرايط مناسبي را ايجاد مي نمايد و گاه نيز باعث تشديد آلودگي مي شود. باد يكي از عوامل مهم در پخش وانتقال عوامل آلوده كننده محسوب مي شود. مقدار پراكندگي مواد به جريانهاي افقي وعمودي باد بستگي دارد. حركت افقي هوا باد وحركت عمودي آن ، جريان هوا ناميده مي شود. ميزان انتشار وانتقال هواي آلوده به سرعت مستقيم وقدرت باد وابسته است. بادهاي آرام قدرت انتشار ناچيز وبادهاي قوي قدرت انتشار زياد دارند. معمولا باد در سرعت هاي بيشتر از 30 كيلومتر در ساعت در انتقال وانتشار آلودگي ها موثر است وبادهاي شديد تر تاثير بسيار بيشتر برپخش آلودگي خواهند داشت. جريانهاي عمودي باد در تصفيه هوا اهميت بيشتري دارند. زيرا از طريق بالا بردن آلاينده ها سبب دور شدن آنها از سطح زمين شده واز طرف ديگر چون سرعت جريان افقي باد در طبقات بالاي جو بيشتر است ،بنابراين انتقال آلودگي ها به قسمتهاي فوقاني ، سبب پراكندگي بهترآنها مي شود. در مناطق كم فشار به علت صعودي بودن جريان هاي هوا ، هواي پاك جايگزين هواي آلوده مي شود وبنابراين تهويه طبيعي رخ مي دهد. اما در مناطق پر فشار به علت نزولي بودن جريانهاي هوا مواد آلاينده به حالت ركود در محيط مانده وقادر به صعود نيستند ودر نتيجه توقف يك سيستم با فشار زياد براي مدت چند روز در يك منطقه سبب تشديد آلودگي ميشود. ريزش هاي جوي نظير باران وبرف نيز از پديده هاي مهم وموثر در شستشوي هوا محسوب ميشوند كه قادرند مواد آلوده كننده را به همراه خود به سطح زمين بياورند. از ديگر عوامل جوي موثر در آلودگي هوا مي توان به مه اشاره كرد كه وقتي در منطقه اي رطوبت نسبي بالا رود، ذرات آلاينده به عنوان هسته هاي تراكم ، ذرات آب را به دور خود جمع كرده وتوليد مه آلوده ( مه دود آلود ) مي نمايند. در بسياري از حوادث مه به عنوان يك عامل تشديد كننده نقش داشته است. مواد آلوده کنندة هوا: مواد آلوده کنندة هوا نیز عبارتند از هر نوع مادة گازی، مایع، جامد و یا آمیخته ای از آنها که در هوای آزاد پخش می گردد و باعث آلودگی هوا می گردد، مانند دود، دوده، ذرات معلق، ذرات رسوب کننده، اکسید های گوگرد، اکسید های نیتروژن، اکسیدهای کربن، اکسیدکننده ها، اسیدها، اوزون، مواد رادیو اکتیو، آمونیاک و باران های اسیدی. نحوه ارایه گزارش میزان آلودگی هوا شدت واقعی آن را نشان نمی دهداز سوی دیگر آماری که سازمان حفاظت محیط زیست در خصوص شدت آلودگی هوا اعلام می کند نمی تواند شدت واقعی آلودگی هوا در مناطق مختلف را نشان دهد. این آمار بر اساس میانگین غلظت آلاینده های هوا در ایستگاههای اندازه گیری آلودگی هوا گزارش می شود که بیانگر شدت آلودگی هوا در مناطق مختلف نیست. در گزارش کیفیت هوا درجات مختلف میزان آلودگی هوا در ایستگاه های مختلف سنجش میزان آلودگی هوا که درمناطق مختلف وجود دارد جمع آوری می شود و میانگین آنها به عنوان درجه شدت آلودگی هوا اعلام می شود.وی افزود:این روش نمی تواند بیانگر شدت واقعی آلودگی هوا باشد به عنوان مثال اگر در منطقه ای شاخص آلودگی هوا ۵۰ و در منطقه ای دیگر ۱۴۰ باشد میانگین این دو، عددی کمتر از ۱۰۰را نشان می دهد که نشانگر هوای استاندارد است در صورتی که واقعیت اینطور نیست و مردم یک نقطه در معرض آلودگی هوای بالاتر از استاندارد قرار دارند.اگر شاخص آلودگی هوا ۱۰۰باشد هوا استاندارد و چنانچه غلظت آلاینده ها کمتر از این میزان باشد کیفیت هوا خوب یا متوسط است و اگر بالاتر از ۱۰۰ باشد نشان هنده افزایش غلظت آلاینده های هوا است. بررسی آمارهای جهانی نشان می دهد سالانه حدود چهار و نیم میلیون نفر در جهان بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند.وی گفت آلاینده های هوا متنوع هستند از جمله آنها ذرات معلق و گازهای آلاینده ای از جمله دی اکسید گوگرد، دی اکسید نیتروژن و ازن است که ازن در غلظت های خاصی می تواند برای سلامت انسان ضرر داشته باشد.وی می گوید هر چه زمان تماس با این آلاینده ها و غلظت آنها بیشتر باشد سلامت انسان بیشتر در معرض خطر قرار می گیرد. مهمترین منابع آلودگی هوای تهران ناشی از آلاینده های coو ذرات معلق است که معمولا بالاتر از حد استاندارد است منشاء مواد آلوده کنندة هوا: مواد آلوده کنندة هوا ممکن است منشأ طبیعی داشته باشند مثل دود حاصل از آتش فشانها که شامل دی اکسید کربن و دی اکسید سولفور می باشد و همچنین دود حاصل از آتش سوزی در جنگل ها و علفزارها. ولی اکثر مواد آلوده کنندة خطرناک ناشی از ٿعالیت های انسان است، همانند نیروگاه های تولید برق، کارخانه ها، پالایشگاها، اتومبیل ها و سوخت های فسیلی که در محل های دیگری مثل منازل مسکونی است داده می شود. انسان و آلودگی هوا: انسان با دخالت های خود در نظم طبیعت قدرت رٿع آلودگی را از او گرٿته است و نمی تواند در مقابل این همه آلودگیهائی که در خاک، آب و هوا پیش می آید مقاومت کند و روز به روز منابع بیشتری آلوده و یا از بین می روند. با توجه به اینکه محیط زندگی انسان به کرة زمین محدود می شود و این کره نیز گنجایش آن محدود است و انسان نیز قادر نخواهد بود برای رٿع نیاز های خود منابع را از جای دیگری بیاورد، بنابر این باید در حفظ آن کوشا باشد. زندگی انسان و انواع حیوانات روی زمین مستقیماً و به طور غیر مستقیم به گیاهان وابسته هستند و غذای خود را از گیاهان می گیرند، اکسیژنی که در اتمسٿر زمین و جود دارد نیز حاصل ٿعالیت گیاهان است، گیاهان از نظر اکولوژیکی تولید کنندگان روی زمین هستند و اولین سطح زنجیرة غذائی را تشکیل می دهند، گیاهان خودتصفیه کنندگان هوا محسوب می گردند، حال اگر خود مورد تهدید آلودگی توسط انسان قرار گیرند چه باید کرد؟ اگر روزی گیاهان در اثر آلودگی از بین بروند آیا حیاتی و جود خواهد داشت؟ البته در حال حاضر مسئله خیلی خطر ساز نیست ولی به هر حال آلودگی اثرات زیادی روی گیاهان داشته و عملکرد گیاهان را محدود کرده است. بنابراین باید اثرات این آلودگیها را بر روی گیاهان بشناسیم و در آینده که آلودگی بیشتر هوا حتمی است باید بتوانیم گیاهان مقاومی از طریق اصلاح نباتات ایجاد کرد. نحوة تأثیر آلوده کننده های هوا بر گیاهان خسارات آلودگی هوا بر گیاهان، درختان و محصولات کشاورزی پدیده ای است که کمتر به آن به طور جدی توجه شده است و کمتر تحقیقی در کشور به بررسی عدد و رقم ناشی از خسارات اقتصادی و زیست محیطی این بخش پرداخته است. طی ۲۵سال گذشته تحقیقاتی در مورد خسارت ازن روی محصولات کشاورزی بخصوص سه محصول زراعی ذرت، سویا و پنبه در آمریکا انجام شده است. در این تحقیقات با نصب اتاقک هایی در سطح مزارع وکنترل مقدار ازن میزان خسارت این گاز را بر روی محصولات کشاورزی سالیانه ۱‎/۶میلیارد دلار برآورد کرده اند. : افزایش آلاینده های موجود درهوا، منجر به کاهش گل دهی، میوه دهی و در نهایت مسمومیت درختان می شود. تحقیقات کارشناسان محیط زیست نشان می دهد، آلاینده ازن موجود در هوا می تواند علاوه بر میزان گل دهی و میوه دهی، بر ایجاد حساسیت در درختان و گیاهان تاثیر داشته باشد. براساس تحقیقات انجام شده، آلاینده های موجود در هوا باعث می شودروزنه های برگ گیاه از خود حالت دفاعی داشته باشد و درمقابل آلاینده های هوا بسته شوند ، نوع و درجه واکنش برگ گیاه، به میزان ازن، درجه، شدت و مدت زمان تماس با گاز ازن بستگی دارد.تماس معین ازن معمولا در رطوبت بالا اثر زیادتری نسبت به رطوبت کم دارد، زیرا دررطوبت بالا روزنه ها بیشتر باز هستند و تبادل گازها به آسانی صورت می گیرد. بر اثر آلودگی هوا، سبزینه گیاه از بین می رود و باعث می شود، برگ گیاه که مواد مورد نیاز برای درختان و گیاهان را فراهم می کند زرد شود. به این ترتیب مواد مورد نیاز غذایی به درختان و گیاهان نمی رسد ونشانه های مسمومیت گیاه با آلاینده های هوا را   می توان به صورت پلاسیدگی گیاه مشاهده کرد. به این ترتیب آلاینده ازن می تواند باعث کاهش فتوسنتز، کاهش سطح برگ، کاهش امکان بهره وری از آب وکاهش گل و میوه در گیاه شود.وی ادامه داد: کاهش رشد درختان بیشتر براثر گازهای اکسید نیتروژن و دی اکسید گوگرد است که بارش بارا نهای اسیدی را منجر می شود و رشد گیاه و درخت را مختل می کند. با افزایش آلودگی هوا بتدریج گونه های گیاهی سازگار با اقلیم تهران از پهن برگ به سوزنی برگ تغییرشکل داده اند. تغییر گونه های سازگار از پهن برگ به سوزنی برگ خود عامل دیگری برای افزایش آلودگی هوا بوده، زیرا توان پالایش هوا به وسیله سوزنی برگها در مقایسه با پهن برگها، کمتر است. بررسی ها نشان می دهد که ماده اکسیدان مه – دود باعث ایجاد لکه های زرد روی برگ های سوزنی شده و این برگها زودتر از موعد خزان می کنند. الف) اثر مستقیم آلودگی هوا روی گیاهان ممکن است شدید، مزمن و یا نامرئی باشد. اگر تراکم مواد آلوده کننده زیادتر از قدرت تحمل گیاه باشد، با توجه به سن و وضعیت گیاه و سایر عوامل اکولوژیکی محیط زیست و مدت زمان تماس، اثرات مختلفی بر جای می گذارد. در صورتی که تراکم مواد آلوده کننده کم و زمان طولانی باشد اثر قوی ولی مزمن است و در نتیجة آن اندام گیاه کوچک می ماند، قدرت نشو و نمای گیاهان چند ساله کم می شود، تعادل جامعه گیاهی بهم می خورد و ترکیب فلور و توزیع گونه ها دگرگون می شود. در سطح سلولی نیز آثاری ظاهر می شود که شامل تغییر آنابولیسم کاتابولیسم و کند شدن اعمال آنزیمی و تغییر رنگدانه ها می باشد.   ب) اثر غیر مستقیم مهمترین اثر غیر مستقیم آلودگی هوا روی گیاهان از بین رٿتن حشرات گرده اٿشان و در نتیجه کم شدن گرده افشانی گیاه می باشد که مستقیماً عملکرد را کاهش می دهد. بسیاری گیاهان مثل یونجه و انجیر برای گرده افشانی به حشرات وابسته هستند، تعدادی نیز گرده افشانی آنها توسط پرندگان انجام می شود مثل وانیل. میزان حساسیت گونه های مختلف گیاهی نسبت به آلودگی. بسته به غلظت مواد آلوده کننده، مدت زمان در معرض بودن گیاه و سن گیاه مقدار حساسیت و خسارت وارده بر گیاه متفاوت خواهد بود. در بین گونه های گیاهی تفاوت های عمده ای از لحاظ حد تحمل به انواع مود شیمیائی آلوده کننده دیده می شود. حتی در بین یک گونه نیز حساسیت تمام بوته ها یکسان نیست، با توجه به این تفاوتها یک متخصص اصلاح نباتات می تواند ارقام مقاوم را انتخاب و اصلاح نماید. بسته به شرایط اقلیمی نیز ممکن است تفاوتهائی وجود داشته باشد. رطوبت زیاد خاک، رطوبت نسبی بالا در هوا و شدت نور زیاد خسارت آلودگی را بیشتر می کند.گونه های گیاهی نسبت به مواد مختلف آلوده کننده نیز تفاوتهائی نشان می دهند مثلاً یونجه، سویا و گوجه فرنگی به دی اکسید گوگرد حساس هستند در صورتی که کرفس، ذرت و پیاز کاملاً مقاوم هستند. ترکیبات آلوده کنندة هوا که روی گیاهان اثر منفی دارند: 1  تر کیبات گوگردی( اکسید های گوگرد، سولفید هیدروژن و مرکاپتانها 2  - تر کیبات نیتروژن دار( اکسید های نیتروژن - 3 تر کیبات آلی ( هیدرو کربورها 4 - اکسید کننده ها (اوزون) - 5اکسید های کربن دار(منو اکسید کربن و دی اکسید کربن  6 -گازهای دیگر مثل فلوراید هیدروژن و کلرید هیدروژن با توجه به اینکه هر یک از این آلوده کننده ها دارای منشاء، علائم آلودگی، نحوة خسارات آنها و همچنین گیا هان مقاوم و حساس به آنها متفاوت می باشد بحث در مورد تک تک آلوده کننده ها طولانی خواهد شد. بنابراین در اینجا به عنوان نمونه فقط به گاز اوزون (o3) می پردازیم. خصوصیات گاز اوزون: این گاز طی یکسری واکنش های فتو شیمیائی تولید می گردد. ازعوامل تولید طبیعی آن تخلیه الکتریکی در هوا و تشعشعات خورشید (اشعه فرابنفش) در استراتوسفر می باشد. اوزون از ترکیب اتم اکسیژن آزاد شده از دی اکسید نیتروژن( خارج شده از اگزوز اتومبیل ها و کارخانه ها) با ملکول اکسیژن(o2) در حضور نور که انرژی لازم را برای واکنش ایجاد می کند تشکیل می شود. لایه اوزون که در جو بطورطبیعی وجود دارد یک لایه حفاظتی است و نقش مهمی در حفاظت جانداران از اثرات مرگبار اشعه فرابنفش(uv) خورشید دارد. اما افزایش غلظت آن در سطح زمین برای گیاهان مضراست. خسارت گاز اوزون معمولاً همراه با دی اکسید گوگرد(so2) و پراکسی اسیل نیترات(pan) بیشتر می شود. غلظت این گاز در اتمسفر غیر آلوده کننده 0.01-0.2 ppm می باشد و در آلودگی شدید به 0.5 – 0.8 ppm می رسد. گیاهان حساس حداکثر تا 0.1 ppm و گیاهان مقاوم تا 0.35 ppm را تحمل می کنند. نحوة خسارت اوزون به گیاهان : علائم خسارت این گاز در سطح بالائی برگها بصورت لکه های ریز سیاه و روشن و یا بصورت برنزه شده ( شکل 1) دیده می شود. اکثر محصو لات زراعی، درختان میوه و گیاهان علفی به این گاز حساس هستند. کاهش عملکرد با ظهور علائم ظاهری حتمی است، اما کاهش عملکرد قبل از ظهور علائم قابل روئیت نیز اتفاق می افتد.     تاریخچه آلودگی : دود یکی از قدیمیترین آلاینده‌های هوا است که برای سلامت بشر مضر است. زمانی که دود ناشی از آتش حاصله از سوختن چوب توسط ساکنین اولیه غارها جای خود را به دود ناشی از کوره‌های زغال سوز در شهرهای پر جمعیت داد، آلودگی هوا، به قدری افزایش یافت که زنگ خطر برای برخی از ساکنان آن شهرها وجود به صدا در آمد. در سال ۶۱ بعد از میلاد سنکا (seneca) فیلسوف رومی از هوای روم به‌عنوان هوای سنگین و از دودکشهای هود با عنوان تولید کننده بوی بد نام برد. در سال ۱۲۷۳ میلادی ادوارد اول پادشاه انگلستان می‌گوید هوای لندن به حدی با دود و مه آلوده و آزار دهنده است که از سوختن زغال سنگ دریایی جلوگیری خواهد کرد. علی‌رغم هشدار پادشاه مذکور، نابودی گسترده جنگلها، چوب را تبدیل به یک کالای کمیاب نمود و ساکنان لندن را وادار ساخت تا بجای کم کردن مصرف زغال سنگ به میزان بیشتری از آن استفاده کنند. تا سال ۱۶۶۱ میلادی یعنی بیش از یک قرن بعد، تغییر قابل ملاحظه‌ای در آلودگی هوا به وجود نیامد. چاره جویی و پیشنهادات عبارت بودند از برچیدن تمامی کارخانه‌های دودزا از شهر لندن و به وجود آمدن کمربند سبز در اطراف شهر و بالاخره این چاره جویی ها کارساز شد. منابع طبیعی : علاوه بر منابع انسانی آلاینده‌های جوی که قبلا عنوان شد منابع طبیعی زیادی وجود دارد که به شکل ذیل طبقه بندی می‌شوند: فرسایش در اثر باد فرسایش بادی خاکهای خش رزمینهای بیابانی توسط بادهای قوی می‌تواند طوفانهای بزرگی از غبار را بوجود آورد. ذرات غبار عمدتا شامل sio2 هستند اما ممکن است شامل مقدار کمی از فلزات سنگین هم باشند. آتش سوزی جنگلها بسیاری از آتش سوزی جنگلها که بوسیله برق آسمانی تولید می‌شوند، مقدار زیادی دود ، nox ، co2 ، co و هیدروکربنها را آزاد می‌کنند. فوران آتشفشانی آتشفشانهای بزرگ مقدار عظیمی از ذرات معلق ، so2 ، co2 و سایر گازها را به درون جو آزاد می‌کنند. بعضی از این ذرات بقدر کافی به سطوح بالا منتقل شده و در آنجا برای ماهها و سالها باقی می‌مانند و بر اقلیم جهانی تأثیر می‌گذارند. انتشارات بیوژنیک این انتشارات در جنگلها و باتلاقها اتفاق می‌افتند. آلاینده‌های منتشره به جو شامل هیدروکربنهایی نظیر ترپن و ایزوپرن و مواد دیگری مانند متان ، آمونیاک ، گرده‌ها و هاگها هستند. پاشیدن توسط دریا و تبخیر وقتی که بادهای قوی وزیده می‌شوند، امواج شکسته شده و دریا مقدار زیادی از آب را می‌پاشد، به این ترتیب نمک زیادی به داخل جو وارد می‌شود. عموما فرآیند تبخیر نه فقط آب بلکه بسیاری گازهای نادر را به داخل جو منتشر می‌سازند.       تاثیر روی گیاهان و جنگلها تاثیر باران اسیدی بر روی جنگلهای و محصولات کشاورزی را به دشواری می‌توان تعیین کرد. ولی با این وجود بررسیهای آزمایشگاهی حاکی از این هستند که گیاهان زراعی رشد یافته در شرایط بارانهای اسیدی رفتار متفاوتی نشان می‌دهند. محصولات برخی افزایش یافته و محصولات گروهی کاهش می‌یابد. آلودگی هوا اثرات بدی روی درختان دارد. اسیدی شدن خاک ، مواد غذایی موجود در آن را شسته و از بین می‌برد. باران اسیدی که در جنگلها می‌ریزد، ازن و سایر اکسنده‌های هوا ، که درختان جنگلی در معرض آنها قرار دارند، تاثیر نامطلوبی روی درختان و پوشش گیاهی می‌گذارد و این تاثیرات نامطلوب وقتی با خشکسالی ، دمای بالا و بیماری و … همراه باشد، ممکن است باعث خشک شدن درختان شود. جنگلهای ارتفاعات بالا بیش از همه تحت تاثیر ریزش باران اسیدی هستند. قدرت اسیدی در مه و شبنم بیش از باران است، زیرا در مه و شبنم آبی که موجب رقیق شدن اسید شود، کمتر است. درختان برگ ریز که با باران اسیدی آسیب می‌بینند، به تدریج برگهای خود را از بالا به پائین از دست می‌دهند و اکثر برگهای خشک شده در بهار بعدی تجدید نمی‌شوند. ·                     بعضی از اثرات مهم باران های اسیدی که « فومارو » در سال 1997 نیز به آنها اشاره کرده است، عبارتند از: 1.                  مضر برای انسان : ایجاد تنگی نفس ، برونشیت ، التهاب ریه ، آنفلوآنزا و سرماخوردگی 2.                    تخریب جنگلها : ریختن برگها ، تخریب ریشه توسط باکتریها، کاهش روند رشد ، تقلیل میزان محصول دهی ، کم شدن قدرت حیات. 3.                  خطرناک برای دریاچه‌ها : مرگ صدها گونه زیستی 4.                  تسریع در خوردگی مواد : خوردگی وسایل نقلیه و بناهای تاریخی اثر آلاینده‌های محیطی اثر محیطی مواد شیمیایی به غلظت آنها در محیط و یا میزان دریافت و تجمع‌شان توسط موجود زنده بستگی دارد. عوارض ناشی از آلانیده‌ها ممکن است از نظر وسعت محدوده‌ای که اشغال می‌کنند، بسیار متفاوت باشند: ·                     بعضی از عوارض ، بسیار محدود (محلی) هستند یعنی اثر محیطی آلاینده به نواحی مجاور و نزدیک ، مثلا یک معدن قدیمی ، محدود می‌شود. ·                     بعضی دیگر از عوارض ، منطقه‌ای هستند و در نتیجه جابجایی وسیع آلاینده‌ها ایجاد می‌شوند مثل باران اسیدی. ·                     بالاخره برخی دیگر ، جهانی هستند مثل تجمع دی‌اکسید کربن و سایر گازهای گلخانه‌ای در جو کره زمین یا اثر تغییرات لایه اوزون بر میزان تابش پرتوهای فرابنفش. تاثیرات آلاینده‌ها از نظر مدت زمان نیز بسیار متفاوتند. برای مثال بعضی از عوارض در نتیجه آزاد شدن ناگهانی مقدار زیادی آلاینده در محیط ایجاد می‌شوند که ممکن است موجب اثری آنی شده، سپس و بتدریج بهبود یابد، در حالی که بعضی دیگر از تاثیرات محیط ، نتیجه تجمع تدریجی انبوهی از آلاینده‌ها ، طی سالها یا حتی دهه‌ها هستند. باران اسیدی یکی از مشکلات جدی محیط زیست که امروزه بشر در اکثر نقاط جهان با آن درگیر است، باران اسیدی می‌باشد. باران اسیدی به پدیده‌هایی مانند مه اسیدی و برف اسیدی که با نزول مقادیر قابل توجهی اسید از آسمان همراه هستند، اطلاق می‌شود. باران هنگامی اسیدی است که میزان ph آب آن کمتر از 5،6 باشد. این مقدار ph بیانگر تعادل شیمیایی بوجود آمده میان دی‌اکسید کربن و حالت محلول آن یعنی بی‌کربنات) (در آب خالص است. باران اسیدی دارای نتایج زیانبار اکولوژیکی می‌باشد و وجود اسید در هوا نیز بر روی سلامتی انسان اثر مستقیم دارد. همچنین بر روی پوشش گیاهی تأثیرات نامطلوبی می‌گذارد. در چند دهه اخیر میزان اسیدیته آب باران ، در بسیاری از نقاط کره زمین افزایش یافته و به همین خاطر اصطلاح باران اسیدی رایج شده است. برای شناخت این پدیده سوالات زیادی مطرح گردیده است که به عنوان مثال می‌توان به این موارد اشاره کرد: چه عناصری باعث تغییر طبیعی باران می‌شوند؟ منشا این عناصر چیست؟ این پدیده در کجا رخ می‌دهد؟ معمولا نزولات جوی به علت حل شدن دی‌اکسید کربن هوا در آن و تشکیل اسید کربنیک بطور ملایم اسیدی هستند و ph باران طبیعی آلوده نشده حدود 5.6 می‌باشد. پس نزولاتی که به مقدار ملاحظه‌ای قدرت اسیدی بیشتری داشته باشند و ph آنها کمتر از 5 باشد، باران اسیدی تلقی می‌شوند. پدیده باران اسیدی در سالهای پایانی دهه 1800 در انگلستان کشف شد، اما پس از آن تا دهه 1960 به دست فراموشی سپرده شد”. اسمیت” در سال 1873 واژه باران اسیدی را برای اولین بار مطرح کرد. او پی برد که ترکیب شیمیایی باران تحت تاثیر عواملی چون جهت وزش باد ، شدت بارندگی و توزیع آن ، تجزیه ترکیبات آبی و سوخت می‌باشد. این محقق متوجه اسید سولفوریک در باران شد و عنوان نمود که این امر ، برای گیاهان و اشیا واقع در سطح زمین خطرناک است. موتا  و  میلو  در سال 1987 عنوان داشتند که دی‌اکسید کربن با اسید سولفوریک و اسید نیتریک عوامل اصلی تعیین کننده میزان اسیدی بودن آب باران هستند، چرا که در یک فاز آبی به صورت یونهای نیترات و سولفات در می‌آیند و چنین یونهایی به آب باران خاصیت اسیدی می‌بخشند. عوامل درونی گیاه گونه‌های مختلف گیاهی ، عکس‌العملها و میزان حساسیت متفاوتی نسبت به آلاینده‌ها دارند، علاوه بر این بین افراد یک گونه نیز ، تنوع ژنتیکی قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. این تفاوتها عمدتا به توانایی گیاه در محدود کردن جذب آلاینده و یا در صورت جذب آن ، به سم زدایی ، سوخت و ساز و دفع سم مربوط می‌شود. علاوه بر ژنوتیپ ، عوامل دیگری از قبیل سن گیاه و مرحله رشد آن نیز در عکس‌المعل گیاه از قبیل سن گیاه و مرحله رشد آن در عکس‌العمل گیاه نسبت به آلاینده ، موثرند. نتیجه گیری : با توجه به هشدارهای فوق وبه منظورجلوگیری ازپیامدهای خطرناک حاصل ازآلودگی هوا ، تنهاراه مقابله با این معضل ، اجرای دقیق وجدی طرحهای جامع کاهش آلودگی و به ویژه درکلانشهرهاست .که این موضوع ، عزم ملی ، حمایت و جدیت همه مسئولین را می طلبد.درذیل به برخی ازراهکارهای جلوگیری ازگسترش آلودگی وبویژه درکلانشهرها اشاره شده است که درطرح جامع کاهش آلودگی هواتدوین گردیده است .   1)     . راهکارهای پیشنهادی کاهش آلودگی هوا درکلان شهرها: 1- جلوگیری ازتردد وسایل نقلیه فرسوده. 2- معاینات فنی خودرو‌ها به منظور صدور برگه و برچسب معاینه فنی . 3- افزایش سهم حمل و نقل عمومی در ( دست‌كم هر سال ۵ درصد نسبت به سال پيش از آن افزایش یابد). 4- ساماندهی معابر و تسهیل عبور و مرور عابران پیاده و دوچرخه سواران . 5- اجرای طرح ترافیک و کنترل کامل مبادی ورودی طرح ترافیک . 6- شماره گذاری خودروهای وارداتی تولید داخلی در صورت کسب استاندارد یورو ۴ . 7- تأمین سوخت مورد نیاز خودروهای سبک و سنگین منطبق با استاندارد های جهانی 8- جلوگیری کامل از انتشار بخار بنزین در جایگاه‌های سوخت و نازل سوخت گیری خودرو‌ها 9- افزایش سهم خودروهای کم مصرف و موتور سیکلت‌های برقی 10- افزایش سرانه فضای سبز شهری ( سالانه یک متر افزای یابد) 11- ممنوعیت ایجاد صنایع در خارج از شهرک‌های صنعتی (شهرهای تبریز، شیراز، اهواز، اراک و مشهد تا شعاع ۳۰ کیلومتری ممنوع است) 12- فرآیندهای احتراقی تمام کارخانه‌ها کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی مستقر در محدود و حریم شهر‌ها با انرژی‌های تجدید پذیر یا گاز انجام شود. 13- تامین سوخت گاز نیروگاه‌ها 14- افزایش تعداد ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا و ایجاد سامانه پایش لحظه‌ای ارتقای سطح نرم افزار‌ها، مدل سازی آلودگی هوا و تامین بسترهای مخابراتی مورد نیاز 15- بارور کردن ابر‌ها و استفاده از فناوریهای مناسب 16- تولید و پخش برنامه‌های آموزشی به منظورفرهنگ سازی